«Ма хърз, зхх, м уд фрыст д мастй…»
Тагъд брг кндзыстм Улахизы 81 аз. Уый фдыл ныридгн н газеты фрстыл цуын райдыдтой хстон темйыл рмджыт.
Ирон литературйы хзнадоны аккаг бынат ахсынц, Фыдыбстйы Стыр хсты чи фмард, фл национ дзырдаивады зынг фд чи ныууагъта, уыцы ирон курдиатджын поэтт др. Абон у зонг кнм, Ирыстон стыр ныфсыт кмй врдта, йе ‘взонг уд чи н бавгъау кодта н рухс фидны сраппонд, ахмты сфлдыстадим.
Калоты Хазби
Калоты Хазбийы цард заргау уыд цыбыр, фл рсугъд м мидисджын. Райгуырд Байыкомы (Захъа). Цард Къостайы хъуы. Ахуырм бацыд пединституты филологон факультетм (1938–1941). 1941–1942 азты йхи хстм цтт кодта Камышины танкистты скъолайы, уырдыгй й фндаг цыд хцг фсадм. Хъбатырй хцыд ппты карздр хстыты. Фмард 1943 азы Курскы кълты. Ныгд рцыд уыцы сыгъд зххы, хъу Красная Полянйы.
Хазби хайджын уыд нртон хсар м хъомысджын сфлдыстадон курдиатй. Й иу мдзвгйы загъта: «з м цард н нымайын вгъауыл». м радта й цард Фыдыбст, Срибар м Поэзийн.
30-м азты крон Хазбийы поэзии уыд ахсджиаг фзынд. Уыд ног й мидисй др м й аивадй др. рыгон поэт хъоды бакодта ихсыд темтыл, хус риторик м стаун ныхстыл. Нывгнджы цстй акаст рдзм, ппт дунем, адймаджы цардм м с вдыста хуызджын поэтикон нывты. Царды ддаг уултыл дзурынй рахызт адймаджы хъысмт флгъауынм, уды цард иртасынм, уыдон нывфтыд кнынм. Уыйадыл й поэзи флыст у ирд ахорнтй, ныфсхаст м хихъдон флгонцтй.
Хазби уыд уалдзг м хуры зарггнг. «Срибар уалдзыгон ныхстй м зрд цины арт суагъта», – згъы поэт. Уымн уалдзг у царды поэтикон флгонц, срибар м взонгады символ. Й лирикйы уалдзджы нывт зынынц бир хуызты, ивынц крдзийы, иу дзы ххст кны иннйы, афтмй с взры цины поэзи.
Хазби уыд цард м уарзты поэт. Уый афт цардмондаг уыд, м йын бафсис н уыд дунейы фидауцй, зххы сой, уарзондзинадй. Хазби уыд ног дуджы рыцарь, табу кодта рсугъддзинадн, уарзт м намысн. Уыд срыстыр, нртон, ныфсхаст. Й уарзт уыдис рхндг, фл рухс м уздан. Поэт царды уыдта рсугъддзинад, уыд гуманист, зынаргъ ын уыд адймаг, уым гсг й зрдм арф иста искй рыст, хъыг кодта фидауцы сфтыл, тыхстис адймаджы хъысмтыл. «Цард у млтн вгъау» – уыцы хъуыды у Хазбийы этикйы бындур.
Фл млт рдзон фзынд у, нй дзы ирвзн, м поэт уыны трагедит, уыдонй риссы й уд, м с фстиуг вййы арф психологон уавр: «М зрд сау дзнгрг цагъта». Ацы рвон загъды зыны брзонд уды хъыг, уый нын вдисы поэзийы рдз др нывфтыд символй.
Цардн аргъ кнын чи зоны, й сраппонд тох др уый кны. Хазби уыди поэт м хстон. Й граждайнаг, патриотон м гуманистон хс ххст кнынм цыдис срыстыр м разнгардй: «з, ныфсхаст цргс, м базырт ысцагътон м тымыгътм нхълмгс лууын». Фстдр уыцы хъуыды уыдзн блвырддр: «з фцуын у срвлтау, адм».
Хазбийы хстон лирик ирон поэзийы ахъаззаг фзынд уыдис. Советон поэзи цадггай, «цауты ддаг фарс цы жанрт вдыстой, уыдонй м сюжетон мдзвгтй раздхт сыгъдг лирикон мдзвгм…
Хст н поэзийы бауагъта лирикон уддзф, фарфдр ис й эмоцион злынад, рбаввахсдр й кодта адм м й хъайтарм». Уыцы миниуджыт Хазбийы лирикйы хицон уыдысты суанг й райдайнй. Й лирикон курдиат ххстй раргом ис й хстон мдзвгты. Уыдоны ис арф мидис, сты нывджын, нывт сты ннхълджы фзындт. Арх дзы алы хуызты мблы дыуу флгонцы – туг м хур, млт м царды символт. «Худы туджы ‘ртхты хуры тын» – уый пейзажы хай ну, метафорйн ис символон ахаст, вдисы цард, рухс м срибары улахиз.
Хст уыди тыхвзарн м рствзарн. Советон адм хцыдысты цард м срибары сраппонд, хъахъхъдтой Зхх м дунейы цивилизаци. С хст уыд рстаг, с нысан – рухс, м цыдысты улахизм. Хсты цхрй рацыдысты хсыстй, сыгъдгзрдй, ныфсхастй. Уый уыд историон нтыст м вдыст рцыди ирон литературйы. Ирон аив ныхас й хуыздр нтыстыты нывфтыд кодта адмы намысон м психологон уавр.
Елехъоты Мурат
Елехъоты Мурат



















































