Куадзн
Уалдзджы бргбтты хсн ирон адм стыр кад кнынц райдзаст м рсугъд бргбон Куадзнн – Комуадзнн. Брг й кнынц тынг рагй. Куыд равзрд, уый брг у дзырд «ком уадзын»-й, ома адм с ком суадзынц, мархо нал фдарынц. Хдзары фсин скны уливыхт, нозт, хрд.
Куадзн у удсыгъдггнн бргбон. Раздры азты йм-иу ирон адм схи цтт кодтой стырй, чысылй, сыгъдгзрдй, алкй др фндыд уыцы бон куыдхуыздрй, хълдзгй, райзрдй арвитын. фснайдтой хдзртт, й фадат кмн амыдта, уыдон лхдтой ног дарс, с бон кмн н уыд с балхнын, уыдон та с хсадтой, мпъызтой. Фыхтой бгны, къуымл, ргвстой фосы цотй урыччыт, сныччыт, родт, цыдысты ртыгай крдзынтим м физонджытим хстгдр дзуртты бынм схи фдзхсынм, кодтой хсны куывдт др.
Бргбоны фынгыл срмагонд бынат ахсынц ахуырст йчыт, цхджын др с кнынц. Ахуырстой с срмагонд ахорнй, м уыцы ахуырст дзург уыдис уалдзджы хуызтыл, й рсугъддзинадыл. Уымн м айк у ног царды райдианы вдисг. Бргбоны фынгт уыдысты алы хрингтй дзаджджын.
Улдай цинагдр-иу Куадзн уыд сывллттн: алыхуызон ахуырст йчыт, ног улдарсй с рвдыдтой. Ирон адмм-иу ацы бргбоны взонг фсивд ахуырст йчытй кодтой алыхуызон хъзтыт, крдзиуыл с къуырцц кодтой, кмн-иу ацъл, уый-иу й иннмн хъуам радтаид. Бирт-иу, цмй фылдр рвдуант рамбылдтаиккой, уый тыххй хъдй йчыт арзтой. Рвдуант хстджыт крдзийн др лвар кодтой. Уазгуаты куы цыдысты, уд дзы сем др хастой с фысымты сывллттн арвдауыны тыххй.
Сыхгт, хстджыт крдзим арфтм фцуынц, Чырысти райгас, згъг. Арфгнгм айк аврынц. Нырткк бир адм ком нал дарынц, фл раздрты адймаг айк райста м дзы скомдзаг кодта, уд уый амыдта, й ком кй суагъта. Куадзны фынгыл ма врдтой урсаджы, фыдызгълы кувингт, м уымй брг кодта с комы уагъд. Куывдтыт цыдысты иумйаг уагыл. Чырыстийы ном ардтой Хуыцау м Уастырджийы номыл куывдтыты фст.
Куадзны хсв-иу алчидр архайдта иунгй увыныл, уымн м, дам, Чырысти уларвй зхм куы рцуа, уд йхи равдисдзн рмст иу адймагн, м уыцы адймаг уый фст кндзн амондджын цард. Стырбон-иу райдыдта афт: бинонт крдзийн кодтой арфт: «Чырысти райгас!» – «цгй райгас!» Уый фст та сыхгт кодтой крдзийн ахм арфт.
Куадзны райсом-иу доныскъфнтау хдзары чындзыт раджы хъуам ацыдаиккой суадонм дон хссынм, мачи с федтаид, афтмй: Куадзны хсвы дон, дам, Хуыцауй арфгонд у, м дзы фыццаг рбахссын кмн бантыса, уый гас афдз амондджын уыдзн. Чындзыт-иу уыцы донй арынджы ссадыл дзуарврды хуызн ркодтой м-иу скуывтой: «О доны чызджыт, о Донбеттыр, о, Чырысти! Бафдзхсут ацы хдзар, цардамонд ын раттут. Не скаст дум у, Чырысти. Хуыздр арф кмн ракодтай, уыдоны мбал бакн ацы хдзар др. Мрдты бстйы нын дзнты ратт бынат». Хдзары бинонт-иу уыцы ногхаст донй схи ныхсадтой, хсг-хсын-иу схи фдзхстой Хуыцауыл, бардугтыл.
Цгат м Хуссар Ирыстоны бир ртты Куадзн нымад у мрдты боныл. Арфт кнынм фыццагдр цыдысты ног мрдджынтм, загътой-иу сын ныфсврн, зрддарн ныхст. Хрд, нозтим фцуынц улмрдм м рухс фзгъынц с мрдтн.
Куадзн вййы Хуыцаубоны, й хдфст къуырисры та ирон адм кнынц Мрдты Куадзн. м мардн й Куадзны хай уыцы бон ныххлар кнынц.
Улмрдм зилын, мрдты ном арын, хойраг, нозт, дыргъ, халсар, адджинаг сын хлар кнын ирон адм с уаз хсыл нымайынц. Уымн фзгъынц: «Хъубсты, бинонты фарн базонын д кд фнды, уд уал сын фыццаджыдр с улмрдм бацу. нфснайд, нзылдй й баййфтай, уд зон: с фарн фцудыдта, фкъахыр».
Чырыстийы Куадзн у ирд бргбон, уый чырысттты зрдт йедзаг кны циндзинадй, хайджын с кны удварны хзнатй м зрдыл лууын кны н адмы традицит. Чырыстийыл уырнындзинад хъахъхъны ппт адмты зын рстджыты, ныфс вры ирвзынй, сабыр м хорз цардн. рвылаз др чырыстон кувндтты Куадзны бргбоны рстджы уагъд фцуынц службт. Чырыстийы райгас нын фндаг гом кны хорз хъуыддгт аразынм, хрзаудндзинад











































